德顿语 字母表 中包含25个 字母 ,没有c、q、y,但有ll和ñ两个字母。德顿语的 发音 比较简单, 字母 发音 基本和葡语、西语相同,但需要注意的是ll的发音不和西语同,它有两种发音[ill]和[ll],如toalla读音可以是[to-a-il-la]也可以是[to-al-la]; 字母 ñ有两种 发音 西班牙语 的ñ或英语的n,不过多数人发成后者。德顿语的 重音 一般在倒数第二个 音节 。德顿语尚无统一的 拼写 ,因而在 阅读 标志牌、菜单、报纸时可发现一个词有不同的 拼写 形式。
德顿语字母表
A a
B b
D d
E e
F f
G g
H h
I i
J j
K k
L l
Ll ll
M m
N n
Ñ ñ
O o
P p
R r
S s
T t
U u
V v
W w
X x
Z z



一、名词
德顿语的 名词 没有形态变化。
名词 后添加 单词 sira即构成 复数 。如karreta sira 车辆(vehicles),labarik sira 孩子们(children),belun sira 朋友们(friends)
名词 后加 单词 ida构成 名词 的不定指型如:karreta ida 一辆车,saburaka ida 一个橘子
名词 后加-nia构成 属格 :mestre-nia uma 老师的家,labarik-nia kadernu 孩子的练习本
二、形容词
德顿语的 形容词 放在被 修饰语 之后,如:labarik ki’ik 小孩儿,uma boot 大房子
形容词 比较级 :在 形容词 的后面加 单词 liu,如:ki’ik liu 较小,boot liu 较大
最高级 :在 形容词 后面加 短语 liu hotu,如:ki’ik liu hotu 最小,boot liu hotu 最大
表示“和......一样……”:在 形容词 后加 单词 hanesan,如 boot hanesan nia 和他的一样大
三、动词
1.德顿语的 动词 没有任何形态变化,连表示 时态 的词也没有。要确定 动词 表示的时间需通过 上下文 来确定。
如Ha’u ba’,没有上下文的话这个句子可以理解成“我去了、我要去、我正在去”等等。
2.助动词
德顿语中可添加一些 助动词 来区分 时态 或添加某种 语气
1) sei:将要(will)
Ha’u sei fo ne’e ba Ita. 我要把它给你。
2) atu:打算
Nia atu halo kafe’. 我打算煮咖啡。
3) ba:将要(be going to)
Nia ba haree sinema. 我要去看电影。
4) ona:已经 (have/has),放在 动词 后面
Ha’u haree ona sinema ne’e. 我已经开过那部电影了。
如要强调可在one前加 tiha,上面那句可以改成:Ha’u haree tihu ona sinema ne’e.
5) bele:能,会
Ha’u bele ko’alia lia-tetum. 我会说德顿语。
Ha’u la bele halo. 我不会做。
6)tenke:必须
Ita tenke ba. 你必须去。
四、数词
1~10:ida,rua,tolu,haat,lima,neen,hitu,ualu,sia,sanulu
20,30,40~90:在2~9后加nulu:ruanulu 20,tolunulu 30,haatnulu 40
100,200,300~900:在1~9前加atus:atus ida 100, atus rua 200,atus tolu 300
1000,2000,3000~10000:在1~10前加rihun:rihun ida 1000,rihun rua 2000,rihun sanulu 10000
10000也可以说tokon或millaun
11~99:十位数+resin+1~9:tolunulu-resin-ida 31,ruanulu-resin-hitu 27
101~999:atus rua-ida 201,atus rua-sanulu 210,atus tolu-sanulu-resin-ida 311
1000以上:rihun sia-atus sia-sianulu-resin-sia 9999
五、人称代词
ha’u 我
o’ 你(对小孩或十多岁的人)
ita 你(对成年人)
ita boot您
nia他/她/它
ami 我们(听者除外)
ita 我们(包括听者)
imi 你们
sira他们/她们/它们
日常用语英语/德顿语
英语
德顿语
Welcome
Ksolok Bodik Mai
Hello
Halo, Ola, Oi
How are you?
I'm fine, thanks, and you?
Diak ka lai?
Hau diak.
Long time no see
Kleur ona la hetan ita
What's your name?
My name is ...
Ita nia naran saida?
Ha'u nia naran ....
Where are you from?
I'm from ...
Ita mai husi rai ida ne'ebe?
Hau mai husi rai ...
Pleased to meet you
Laran kontenti tebes atu hasoru malu ho ita
Good morning
Bondia
Good afternoon
Botarde
Good evening/night
Bonoite
Goodbye
Hau ba lai; Adeus
Good luck
Sorti diak
Have a nice day
Sorte diak ba loron ohin
Bon appetit
Serbida
Bon voyage
Lao didiak
I don't understand
Hau la comprende
Please speak more slowly
Favor ida koalia neneik ituan
Please say that again
Favor ida bele dehan fali
Please write it down
Favor ida hakerek
Do you speak Tetum?
Yes, a little
Ita hatene koalia lian Tetum?
Sim, ituan
How do you say ... in Tetum?
... iha tetum dehan saida?
Excuse me
Kolisensa
How much is this?
Ida ne'e folin hira?
Sorry
Deskulpa!
Please
Favór ida
Thank you
Not at all
Obrigadu
La iha buat ida
Where's the toilet?
Sintina iha ne'ebe?
This gentleman/lady will pay for everything
Senhor
Would you like to dance with me?
Ita hakarak dansa ho hau
I love you
Hau hadomi O
Get well soon
Diak lalais
Leave me alone!
Sai tiha husi ne'e!
Help!
Fire!
Stop!
Ajuda!
Ahi!
Para!
Call the police!
Bolu polisia!
Merry Christmas and Happy New Year
Ksolok loron natal nian no Boas entradas!
Happy Easter
Feliz Paskua
Happy Birthday
Ksolok Loron Tinan Nian
One language is never enough
Lian ida deit la to'o
东帝汶驻华大使:推进同中国在各领域的合作 .百度百家号 .2021-02-19 [引用日期2021-03-23]