一、名词
名词
后添加
单词
sira即构成
复数
。如karreta sira 车辆(vehicles),labarik sira 孩子们(children),belun sira 朋友们(friends)
名词
后加
单词
ida构成
名词
的不定指型如:karreta ida 一辆车,saburaka ida 一个橘子
名词
后加-nia构成
属格
:mestre-nia uma 老师的家,labarik-nia kadernu 孩子的练习本
二、形容词
德顿语的
形容词
放在被
修饰语
之后,如:labarik ki’ik 小孩儿,uma boot 大房子
形容词
的
比较级
:在
形容词
的后面加
单词
liu,如:ki’ik liu 较小,boot liu 较大
最高级
:在
形容词
后面加
短语
liu hotu,如:ki’ik liu hotu 最小,boot liu hotu 最大
表示“和......一样……”:在
形容词
后加
单词
hanesan,如 boot hanesan nia 和他的一样大
三、动词
1.德顿语的
动词
没有任何形态变化,连表示
时态
的词也没有。要确定
动词
表示的时间需通过
上下文
来确定。
如Ha’u ba’,没有上下文的话这个句子可以理解成“我去了、我要去、我正在去”等等。
2.助动词
1) sei:将要(will)
Ha’u sei fo ne’e ba Ita. 我要把它给你。
2) atu:打算
Nia atu halo kafe’. 我打算煮咖啡。
3) ba:将要(be going to)
Nia ba haree sinema. 我要去看电影。
4) ona:已经 (have/has),放在
动词
后面
Ha’u haree ona sinema ne’e. 我已经开过那部电影了。
如要强调可在one前加 tiha,上面那句可以改成:Ha’u haree tihu ona sinema ne’e.
5) bele:能,会
Ha’u bele ko’alia lia-tetum. 我会说德顿语。
Ha’u la bele halo. 我不会做。
6)tenke:必须
Ita tenke ba. 你必须去。
四、数词
1~10:ida,rua,tolu,haat,lima,neen,hitu,ualu,sia,sanulu
20,30,40~90:在2~9后加nulu:ruanulu 20,tolunulu 30,haatnulu 40
100,200,300~900:在1~9前加atus:atus ida 100, atus rua 200,atus tolu 300
1000,2000,3000~10000:在1~10前加rihun:rihun ida 1000,rihun rua 2000,rihun sanulu 10000
10000也可以说tokon或millaun
11~99:十位数+resin+1~9:tolunulu-resin-ida 31,ruanulu-resin-hitu 27
101~999:atus rua-ida 201,atus rua-sanulu 210,atus tolu-sanulu-resin-ida 311
1000以上:rihun sia-atus sia-sianulu-resin-sia 9999
五、人称代词
ha’u 我
o’ 你(对小孩或十多岁的人)
ita 你(对成年人)
ita boot您
nia他/她/它
ami 我们(听者除外)
ita 我们(包括听者)
imi 你们
sira他们/她们/它们
日常用语英语/德顿语
|
英语
|
德顿语
|
|
Welcome
|
Ksolok Bodik Mai
|
|
Hello
|
Halo, Ola, Oi
|
|
How are you?
I'm fine, thanks, and you?
|
Diak ka lai?
|
|
Hau diak.
|
|
Long time no see
|
Kleur ona la hetan ita
|
|
What's your name?
My name is ...
|
Ita nia naran saida?
|
|
Ha'u nia naran ....
|
|
Where are you from?
I'm from ...
|
Ita mai husi rai ida ne'ebe?
|
|
Hau mai husi rai ...
|
|
Pleased to meet you
|
Laran kontenti tebes atu hasoru malu ho ita
|
|
Good morning
|
Bondia
|
|
Good afternoon
|
Botarde
|
|
Good evening/night
|
Bonoite
|
|
Goodbye
|
Hau ba lai; Adeus
|
|
Good luck
|
Sorti diak
|
|
Have a nice day
|
Sorte diak ba loron ohin
|
|
Bon appetit
|
Serbida
|
|
Bon voyage
|
Lao didiak
|
|
I don't understand
|
Hau la comprende
|
|
Please speak more slowly
|
Favor ida koalia neneik ituan
|
|
Please say that again
|
Favor ida bele dehan fali
|
|
Please write it down
|
Favor ida hakerek
|
|
Do you speak Tetum?
Yes, a little
|
Ita hatene koalia lian Tetum?
|
|
Sim, ituan
|
|
How do you say ... in Tetum?
|
... iha tetum dehan saida?
|
|
Excuse me
|
Kolisensa
|
|
How much is this?
|
Ida ne'e folin hira?
|
|
Sorry
|
Deskulpa!
|
|
Please
|
Favór ida
|
|
Thank you
Not at all
|
Obrigadu
|
|
La iha buat ida
|
|
Where's the toilet?
|
Sintina iha ne'ebe?
|
|
This gentleman/lady will pay for everything
|
Senhor
|
|
Would you like to dance with me?
|
Ita hakarak dansa ho hau
|
|
I love you
|
Hau hadomi O
|
|
Get well soon
|
Diak lalais
|
|
Leave me alone!
|
Sai tiha husi ne'e!
|
|
Help!
Fire!
Stop!
|
Ajuda!
Ahi!
Para!
|
|
Call the police!
|
Bolu polisia!
|
|
Merry Christmas and Happy New Year
|
Ksolok loron natal nian no Boas entradas!
|
|
Happy Easter
|
Feliz Paskua
|
|
Happy Birthday
|
Ksolok Loron Tinan Nian
|
|
One language is never enough
|
Lian ida deit la to'o
|
东帝汶驻华大使:推进同中国在各领域的合作
.百度百家号
.2021-02-19
[引用日期2021-03-23]